Maaddaamaa hadal haynta cusub ee korona fayrus ku faafay adduunka oo dhan, oo kiisas cusub la soo sheegaayo maalin walbo, waxaa muhiim ah inaad garato sida loo badbaadiyo naftaada. In kasta oo cilmi-baarayaashu ay weli baranayaan sida saxda ah, ee fayrasku u fido, bal aan dib u eegno waxa illaa hadda la ogaaday. Waxaana isweydiin mudan cudurkaan ma yahay mid lagu kala qaadi karo galmada?

Faafitaanka fayraska korona wuxuu saameeyay dalal badan oo adduunka ka mid ah, dadkuna waxay isweydiinayaan su’aalo muhiim ah sida: Ilaa heerkee ayaa la kala qaadaa cudurka? Sideen uga difaaci karnaa nafteena, sideese cudurka u faafaa?

In kasta oo aysan jirin xog loogu talagalay COVID-19, coronaviruse-ka waxaa la muujiyey inay ku sii nagaadaan illaa iyo 9 maalmood galaaska, birta, ama balaastigga ay taabtaan dadka qaba cudurka.

Alaabada baakadaha ee laga keenay Shiinaha ayaanay u badnayn inay leeyihiin walxaha faafa sababta oo ah wakhtiyada dhoofinta dheer iyo faafinta fayraska oo yaraatay. COVID-19 wuxuu ku faafi karaa meelaha cudurka qaba, sidaa darteed gacmaha oo la dhaqo (ama badanaa la isticmaalo aalkolada gacmaha lagu nadiifiyo) oo laga taxadiro inaadan gacmahaaga wajiga saarin waxay yareyn doontaa caabuqa. Si kastaba ha ahatee, halista ugu weyni waa mid qof-ka-qof ah iyada oo dhibco ka imanaya qufaca ama hindhisada.

Qodobka ugu dambeeya waa muhiim marka laga hadlayo ka hadalka cudurka ‘coronavirus’ iyo galmada. Fayraska waxaa la kala qaadaa marka dhibco ay ku jiraan maaddooyin fayras ah oo ka socda hal qof afkiisa mid kale. Taasi waxay ku dhici kartaa qufaca, hindhisada, iyo – sida New York Times ay soo werisay — iyadoo la dhunkado. Waxay macno ahaan u weecanaysaa candhuuf. Xitaa haddii aadan la nooleyn lamaanahaaga, in aad ugu dhowaatid waxay suuragal noqon kartaa faafitaanka fayraska.

Kala fogeynta bulshada, sida lagu qeexay Ururka Caafimaadka Adduunka (WHO), waa dhaqan celinta ugu yaraan saddex fiit masaafada u dhaxaysa adiga iyo qof kasta oo qufacaya ama hindhisayo. Waa hal cabir oo la soo jeediyay in laga ilaaliyo faafitaanka coronavirus-ka faafa ee aadka loo faafi karo.

Haddii la yiri sidaas ayaa lagu kala qaadi karaa ee hala kala fogaado, kawaran dhinaca galmada tooska ah?

Illaa hadda ma cadda in tani ay tahay hab lagu kala qaadi karo ama uu ku gudbi karo caabuqa, mana ahan in aad ka walaacdo hadda. Waqtigaan la joogo, qufaca iyo hindhisada ayaa loo maleynayaa inay yihiin isha ugu weyn ee faafitaanka.

Waa maxay kala duwanaanshaha u dhexeeya fayraska korona iyo hargabka?

Korona fayruska iyo hargabku waxay wadaagaan astaamo badan, taas oo adkaynaysa in la ogaado waxa qofka haya iyada oo aanan baaritaan la samaynin. Astaamaha ugu weyn ee lagu garto korona waa qandho iyo qufac. Hargabku badanaa wuxuu leeyahay astaamo kale sida cuno xanuun, halka dadka qaba Caabuqa korona ay dareemi karaan in ay neefsashada dhibto. Waxaa jira caddaymo aad u yar oo muujinaya xirashada maaskarada in ay waxtar leedahay. Khubarada waxay qabaan nadaafadda wanaagsan sida inaad si joogto ah gacmahaaga u dhaqdo iyo in aad gacmaha ku taabanin agagaarka afka – aad ayey u waxtar badan tahay.

Caabuqa korona malagu kala qaadi karaa taabashada handaraabka albaabka iyo muddo intee la’eg ayuu ku noolaan karaa?

Haddii qof qaba fayraska uu ku qufaco gacantiisa kadibna uu taabto sheey, oogada sheeygaasa waxa ay noqonaysaa mid uu ku hara gudbiyaha fayraska Gacanka albaabka waa tusaale wanaagsan oo ku saabsan halista ka dhalankarta dhammaan dusha sheey kasta. Khubarada waxay qabaan in korona uu ku noolaan karo dusha sare ee sheey kasta muddo maalmo ah. Markaa waxa ugu fiican waa in aad gacmahaaga u dhaqdid si joogto ah si aad u yareyso halista caabuqa iyo faafitaankiisa.

Facebook Comments